DSpace Collection: Viện Hàn lâm KHXH VN. Viện NC Văn hóaViện Hàn lâm KHXH VN. Viện NC Văn hóahttps://dspace.ctu.edu.vn/jspui/handle/123456789/19782026-10-12T22:30:52Z2026-10-12T22:30:52ZPhân tầng tự sự và tu từ giai tầng: Hiện tượng cùng nguồn khác dòng và logic văn hóa trong type truyện AT 461A Trung - ViệtĐường, Tiểu Thihttps://dspace.ctu.edu.vn/jspui/handle/123456789/1303562026-09-29T08:26:56Z2026-01-01T00:00:00ZTitle: Phân tầng tự sự và tu từ giai tầng: Hiện tượng cùng nguồn khác dòng và logic văn hóa trong type truyện AT 461A Trung - Việt
Authors: Đường, Tiểu Thi
Abstract: Type truyện AT 461A lưu truyền rộng rãi trong dân gian Trung Quốc và Việt Nam, với nguồn gốc chung có thể truy ngược về mô-típ “hỏi việc giúp người được đền ơn hậu hĩnh” được ghi chép trong các kinh Phật Ấn Độ như Hiền Ngu Kinh. Truyện kể hai nước cùng chia sẻ cấu trúc tự sự sâu xa “vị người được phúc” và tín ngưỡng đạo đức “đức phúc tương ứng”, song cấu trúc bề mặt tự sự lại có sự phân dị căn bản do sự khác biệt giữa các tầng lớp chủ đạo kiến tạo tự sự ở mỗi nước. Bản Trung Quốc lấy “chàng trai nghèo” làm nhân vật chính, phần thưởng “vàng và vợ” đã củng cố đạo đức sinh tồn của tiểu nông, chức năng tự sự nằm ở việc cung cấp sự giải tỏa tâm lý và an ủi đạo đức cho tầng lớp bình dân. Bản Việt Nam thì chuyển hóa nhân vật chính thành “thư sinh nghèo”, phần thưởng “trạng nguyên, vợ đẹp và vàng” là sự diễn giải trọn vẹn cho đạo đức công danh khoa cử Nho giáo, với chức năng tự sự nhằm mục đích tự khẳng định và giáo hóa thể chế cho tầng lớp văn nhân. Hiện tượng tự sự “cùng nguồn khác dòng” này cho thấy, truyền dẫn dân gian không chỉ là phương tiện truyền bá văn hóa xuyên biên giới, mà còn trở thành thực tiễn tu từ học được các tầng lớp xã hội cụ thể chủ động vận dụng, nhằm biểu đạt những lo âu, khát vọng và giá trị quan của chính họ, từ đó tham gia sâu sắc vào quá trình kiến tạo văn hóa - xã hội.2026-01-01T00:00:00ZTrang trí trên mái ngói kiến trúc thời Lê sơ ở kinh đô Thăng LongNgô, Thị Lanhttps://dspace.ctu.edu.vn/jspui/handle/123456789/1303532026-09-29T08:21:30Z2026-01-01T00:00:00ZTitle: Trang trí trên mái ngói kiến trúc thời Lê sơ ở kinh đô Thăng Long
Authors: Ngô, Thị Lan
Abstract: Trang trí kiến trúc, đặc biệt là trang trí trên bộ mái ngói phô diễn vẻ đẹp và làm tăng tính thẩm mỹ cho công trình kiến trúc và qua đó phản ánh tư tưởng xã hội đương thời. Các phát hiện khảo cổ học ở kinh đô Thăng Long đã làm xuất lộ một khối lượng lớn vật liệu kiến trúc trong đó có các bộ phận trang trí trên ngói và các vật liệu lợp mái kiến trúc có niên đại thời Lê sơ. Đây là những loại hình vật liệu xây dựng các công trình kiến trúc như cung điện, phủ đệ, đàn tế và các công trình khác ở kinh đô Thăng Long. Trên cơ sở tập hợp và nghiên cứu các bộ phận vật liệu lợp mái kiến trúc có trang trí hoa văn qua các phát hiện khảo cổ học, nội dung bài viết giới thiệu đôi nét về tình hình xây dựng kiến trúc thời Lê sơ ở kinh đô Thăng Long qua nguồn sử liệu và khảo cổ học. Các bộ phận trang trí, hoa văn, màu sắc và ý nghĩa của chúng trên mái kiến trúc được phân tích, diễn giải trong bài viết. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phong phú, đa dạng của các bộ phận trang trí, hoa văn và màu sắc của bộ mái kiến trúc. Đánh giá giá trị trên các khía cạnh về kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử văn hóa kinh đô Thăng Long, trung tâm chính trị kinh tế và văn hóa của nước Đại Việt thời trung cổ.2026-01-01T00:00:00ZTái cấu trúc văn hóa của người Chăm ở làng Bàu Trúc trong bối cảnh phát triển du lịchNguyễn, Thị Hồng Nhâmhttps://dspace.ctu.edu.vn/jspui/handle/123456789/1303422026-09-29T07:55:18Z2026-01-01T00:00:00ZTitle: Tái cấu trúc văn hóa của người Chăm ở làng Bàu Trúc trong bối cảnh phát triển du lịch
Authors: Nguyễn, Thị Hồng Nhâm
Abstract: Bài viết phân tích cách cộng đồng Chăm ở Bàu Trúc (Khánh Hòa) chủ động thương thảo, lựa chọn và kiến tạo bản sắc trong bối cảnh phát triển du lịch. Trên cơ sở tư liệu điền dã nhiều đợt giai đoạn 2023-2025, nội dung bài viết chỉ ra rằng quá trình tái cấu trúc văn hóa tại cộng đồng này diễn ra theo ba tiến trình: tái sáng chế, tái định vị và tái trình hiện. Các cơ chế mới được kiến tạo trên nền giá trị truyền thống, phù hợp với thị trường du lịch, thể hiện rõ qua sự biến đổi trong sinh kế, không gian ở, ăn mặc, lễ hội và nghệ thuật trình diễn. Những chuyển biến này phản ánh sự chủ động và khả năng thích ứng linh hoạt của cộng đồng trong gìn giữ bản sắc, đồng thời mở rộng cơ hội sinh kế bền vững. Bài viết là một ví dụ cụ thể góp phần lý giải cơ chế nội sinh tái cấu trúc văn hóa ở các cộng đồng thiểu số hiện nay.2026-01-01T00:00:00ZNhà ở của người Ba-na theo Công giáo ở xã Đăk Hà, tỉnh Quảng Ngãi trong bối cảnh hiện nayLê, Thị Hườnghttps://dspace.ctu.edu.vn/jspui/handle/123456789/1303402026-09-29T07:51:26Z2026-01-01T00:00:00ZTitle: Nhà ở của người Ba-na theo Công giáo ở xã Đăk Hà, tỉnh Quảng Ngãi trong bối cảnh hiện nay
Authors: Lê, Thị Hường
Abstract: Nhà của người Ba-na theo Công giáo ở xã Đăk Hà không chỉ mang chức năng là nơi ở, mà còn là nơi lưu giữ và phản ánh các giá trị văn hóa tộc người. Trải qua thời gian, cùng với sự thay đổi của các điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội, nhà ở của người Ba-na cũng có những biến đổi đáng kể. Hiện nay, ở cộng đồng này tồn tại phổ biến hai loại hình nhà ở đó là nhà sàn bê tông và nhà nhà xây kiên cố hoặc bán kiên cố. Bài viết dưới đây tập trung làm rõ sự thay đổi của các loại hình nhà ở của người Ba-na theo Công giáo ở xã Đăk Hà từ truyền thống đến hiện tại, qua đó chỉ ra các giá trị văn hóa cũng như nhận diện một số vấn đề đặt ra liên quan đến những thay đổi này.2026-01-01T00:00:00Z