Động cơ thành ngữ tiếng Việt: Phác thảo theo lí thuyết ngôn ngữ biểu trưng quy ước

Abstract

Lí thuyết ngôn ngữ biểu trưng quy ước gắn với khái niệm thành phần hình ảnh nghĩa của các đơn vị biểu trưng quy ước. Thành ngữ là đơn vị biểu trưng quy ước vì chúng là các đơn vị từ vựng tinh thần và có khả năng sở hữu hai lớp nghĩa, bao gồm nghĩa đen (nghĩa thực từ) và nghĩa bóng (nghĩa biểu trưng). Bài viết thảo luận cách động cơ thành ngữ tiếng Việt được phản ánh trong Lí thuyết ngôn ngữ biểu trưng quy ước. Kết quả phân tích cho thấy, hầu hết thành ngữ tiếng Việt có động cơ. Tức là, nghĩa thành ngữ có thể phân tích dựa trên mối liên hệ giữa nghĩa đen và nghĩa bóng. Động cơ thành ngữ phụ thuộc vào khả năng dự đoán ngữ nghĩa theo cả góc nhìn của người nói và hướng tiếp cận cấu trúc ngữ nghĩa của một đơn vị nhất định. Chúng tôi đã luận giải và phân động cơ thành ngữ tiếng Việt thành bốn loại: động cơ ẩn dụ, động cơ biểu tượng, động cơ cú pháp, và động cơ kiến thức văn bản. Ở một mức độ nhất định, các loại động cơ này giúp làm tường minh nghĩa thành ngữ.