Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẽ trong sản xuất lúa ở đồng bằng sông Cửu Long

Abstract

Để nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), đồng thời cải thiện thu nhập và điều kiện sống cho nông hộ trồng lúa, đề tài “Phân tích các yếu tố tác động đến quyết định áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẽ của các hộ nông dân ở ĐBSCL” đã được thực hiện tại 06 tỉnh trọng điểm: An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang và Sóc Trăng. Đề tài đặt ra các mục tiêu chính như sau: (1) Phân tích thực trạng sản xuất lúa áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẽ và lúa thường ở khu vực ĐBSCL; (2) Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẻ trong sản xuất ở khu vực ĐBSCL; (3) Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy các nông hộ áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẻ trong sản xuất lúa. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thống kê mô tả (trung bình, độ lệch chuẩn, nhỏ nhất, lớn nhất) để phân tích dữ liệu về doanh thu của 748 hộ nông dân canh tác theo 2 mô hình sản xuất. Đồng thời, mô hình Probit được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định áp dụng mô hình AWD của nông hộ. Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình AWD có doanh thu trung bình đạt 48,104 triệu đồng/ha/vụ, cao hơn mô hình truyền thống là 45,281 triệu đồng/ha/vụ. Tuy chi phí sản xuất ban đầu có thể cao hơn do yêu cầu kỹ thuật và thiết bị theo dõi mực nước, lợi nhuận từ mô hình AWD được đánh giá là cao và ổn định hơn, nhờ vào việc tiết kiệm nước, giảm chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết. Phân tích hồi quy Probit cho thấy các yếu tố có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến quyết định áp dụng mô hình AWD bao gồm: giới tính, kinh nghiệm sản xuất, diện tích đất, năng suất, và trình độ học vấn (ở mức ý nghĩa thấp hơn). Trong đó, diện tích đất được xem là yếu tố quan trọng làm trì hoãn quyết định chuyển đổi của một số nông hộ do lo ngại về tính rủi ro khi áp dụng mô hình mới trên quy mô lớn. Các yếu tố như lao động và giá bán không có ý nghĩa thống kê trong mô hình. Dựa trên các kết quả phân tích, đề tài đã đề xuất một số giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tưới lúa thông minh AWD tại ĐBSCL như: tăng cường công tác tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ tài chính ban đầu, phát triển hệ thống thủy lợi nội đồng, đảm bảo chất lượng lúa gạo đầu ra và thúc đẩy liên kết giữa các nông hộ với doanh nghiệp. Những giải pháp này sẽ giúp nông dân giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng đến mục tiêu phát triển nông nghiệp thông minh, tiết kiệm tài nguyên nước, thân thiện với môi trường và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu trong tương lai.