Tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa trong tiếng Hán hiện đại (có liên hệ với tiếng Việt)

Abstract

Tiếng Hán có nhiều tổ hợp song tiết đẳng lập vốn được hình thành từ hai yếu tố trái ngược nhau về nghĩa. Hiện tượng này đã được một số nhà Hán ngữ học ghi nhận và bước đầu tìm hiểu. Bài viết này nhằm nghiên cứu các tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa đó từ góc độ ngữ nghĩa và cấu tạo. Ngữ liệu khảo sát được thu thập từ cuốn Hiện đại Hán ngữ Từ điển (现代汉语词典, bản bổ sung năm 2004). Về mặt ngữ nghĩa, bài viết làm rõ vấn đề ngữ nghĩa của tổng thể tổ hợp, sự đóng góp và mối liên quan ngữ nghĩa của từng yếu tố cấu thành đối với ngữ nghĩa chung. Về mặt cấu tạo, bài viết làm rõ trật tự của tổ hợp, tức khả năng đảo được hay không của các yếu tố và lý do chi phối khả năng đó. Cuối cùng, bài viết liên hệ các kết quả nghiên cứu này với tiếng Việt nhằm chỉ ra những sự tương đồng và khác biệt về mặt ngữ nghĩa cũng như cấu tạo của các tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa trong tiếng Hán và tiếng Việt.