Các kiểu câu được sử dụng gián tiếp thực hiện hành động ngôn ngữ cầu khiến trong kịch của Lưu Quang Vũ

Abstract

Bài viết tập trung nghiên cứu cách thức nhân vật trong kịch của Lưu Quang Vũ sử dụng các kiểu câu không trực tiếp cầu khiến nhưng vẫn thể hiện rõ ý đồ yêu cầu, đề nghị hay thúc giục thông qua hành vi cầu khiến gián tiếp. Trên cơ sở lý thuyết hành vi ngôn ngữ và các nguyên tắc ngữ dụng học, tác giả khảo sát ba kiểu câu chủ yếu: nghi vấn, trần thuật và cảm thán. Qua việc phân tích các phát ngôn cụ thể trong tác phẩm, bài viết chỉ ra rằng: câu nghi vấn có thể mang mục đích khuyên ngăn, thúc giục hoặc đề nghị; câu trần thuật, dù không có hình thức biểu hiện cầu khiến rõ ràng, vẫn được sử dụng để thể hiện mong muốn, yêu cầu hoặc lời nhắc nhở; còn câu cảm thán lại thể hiện tình cảm mạnh mẽ nhằm tác động đến hành vi của người nghe một cách gián tiếp. Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng linh hoạt các kiểu câu mang chức năng cầu khiến gián tiếp là nét đặc sắc trong phong cách ngôn ngữ kịch của Lưu Quang Vũ, đồng thời góp phần làm nổi bật tâm lý nhân vật, chiều sâu nội dung và hiệu quả giao tiếp trong tác phẩm.