Văn bia thế kỉ XVIII ở Hải Dương (cũ) – Nguồn tư liệu về tín ngưỡng thờ Hậu

Abstract

Bài viết này nghiên cứu về một số văn bia phản ánh tín ngưỡng thờ Hậu. Mẫu khảo sát được lựa chọn là hệ thống văn bia thế kỷ XVIII trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Trong tổng số 439 bia Hậu, chúng tôi thực hiện nghiên cứu định tính theo loại hình tín ngưỡng, gồm các nhóm: Hậu Thần, Hậu Phật, Hậu tộc, Hậu Hiền. Bài viết phân tích sâu một số văn bia có nội dung sử liệu phong phú, và so sánh với mô hình cấu trúc của tín ngưỡng thờ Hậu, để từ đó phân suất nội hàm cấu trúc và các yếu tố văn hóa đặc thù của từng trường hợp. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các loại hình Hậu cơ bản đã định hình và phát triển ở thế kỷ XVIII. Song khi càng mở rộng phạm vi thực hành tín ngưỡng thì cộng đồng ngày càng phải uyển chuyển để phù hợp với mô hình văn hóa, mô hình kinh tế của bên cung tiến và cộng đồng tín ngưỡng. Đặc biệt, bài viết này còn phát hiện thêm hiện tượng “gói Hậu tập thể” và hiện tượng “tòng tự /従祀”, “phối hưởng” như là gói hỗ trợ thêm cho ngôi Hậu.