Đánh giá đặc điểm kiểu hình, năng suất và tuyển chọn cá thể triển vọng trong quần thể lúa Basmati vụ Đông Xuân 2025-2026

Abstract

Nhu cầu phát triển giống lúa thơm chất lượng cao như Basmati ngày càng tăng, trong khi ở nước ta nguồn gen Basmati lại chưa được khai thác hiệu quả về biến dị kiểu hình và tiềm năng năng suất. Vì vậy, đề tài được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm kiểu hình, xác định tiềm năng năng suất và tuyển chọn các cá thể ưu tú phục vụ công tác chọn và lai tạo các giống lúa chất lượng cao. Nghiên cứu gồm 237 cá thể lúa thuộc quần thể lúa Basmati có nguồn gốc từ Viện Di truyền Việt Nam. Các cá thể này được bố trí trồng ngẫu nhiên với khoảng cách cấy là 50 cm x 50 cm trên tổng diện tích là 75m2 vào vụ Đông Xuân năm 2025-2026 tại Phòng thí nghiệm Chọn giống cây trồng và Ứng dụng công nghệ sinh học, Khoa Di truyền và chọn giống cây trồng, Trường Nông Nghiệp, Đại học Cần Thơ. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chỉ tiêu nông học, chỉ tiêu năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất, chỉ tiêu về chất lượng hạt gạo. Các số liệu được được xử lý và phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích tương quan, phân tích thành phần chính và phân tích cụm phân cấp nhằm làm rõ mối quan hệ giữa các tính trạng cũng như phân nhóm các cá thể trong quần thể nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy quần thể lúa Basmati có thời gian sinh trưởng ngắn (104,5 ngày), thuộc nhóm cây cao (123,6 cm), lá cờ dài (45,3 cm) và hẹp (1,3 cm), bông dài (35,2 cm) và khả năng nở bụi tốt (21 bông/bụi). Các chỉ tiêu năng suất thể hiện tiềm năng khá cao với tỷ lệ hạt chắc đạt 82,7% và khối lượng 1.000 hạt đạt 29,3 g, tuy nhiên năng suất cá thể biến động lớn (8,7-79,3 g), phản ánh mức độ biến dị kiểu hình cao trong quần thể. Hạt gạo thuộc nhóm thon, rất dài (9,4 mm), phù hợp với đặc trưng của lúa Basmati. Kết quả phân tích cụm phân tích thu được 3 cụm là cụm I (76 cá thể), cụm II (82 cá thể) và cụm 3 (79 cá thể). Trong đó cụm II là cụm có ưu điểm vượt trội hơn các cụm khác với thời gian sinh trưởng ngắn hơn (103,2 ngày), chiều cao cây cao (129,7 cm), chiều rộng lá cờ rộng (1,4 cm), chiều dài bông dài (36,2 cm), số hạt chắc trên bông cao (104,6 hạt) và khối lượng 1.000 hạt đạt 29,1 g. Kết quả này cho thấy cụm II có tiềm năng lớn trong việc lựa chọn các cá thể ưu tú nhằm phục vụ chương trình chọn giống.