Khảo sát tỉ lệ thụ phấn của bông trên các giống/dòng lúa rẫy trồng tại vùng đồng bằng Sông Cửu Long

Abstract

Đề tài được thực hiện nhằm đánh giá tỷ lệ thụ phấn (TLTP) và các đặc tính hình thái và nông học của 50 giống lúa rẫy bản địa trong điều kiện đồng bằng, thông qua việc phân tích tham số di truyền, tương quan Pearson, phân tích thành phần chính (PCA) và ứng dụng chỉ số MGIDI để tuyển chọn giống ưu tú. Kết quả cho thấy tập đoàn giống sở hữu sự đa dạng di truyền phong phú với 4 thành phần chính (PCA) giải thích được 67,71% tổng phương sai, tập trung vào các nhóm: tiềm năng năng suất bông, chất lượng hạt, kiến trúc cây và hình dáng hạt. Với TLTP trung bình đạt 85,72%, tập đoàn lúa rẫy thể hiện khả năng thích nghi tốt khi thay đổi vùng sinh thái từ vùng cao xuống đồng bằng. Các đặc điểm hình thái ưu thế như góc lá cờ thẳng (68%), trục bông thẳng (100%) và kiểu hình hạt dài (94%) là những lợi thế quý giá cho mục tiêu thâm canh. Phân tích di truyền khẳng định toàn bộ 12 chỉ tiêu nông học khảo sát đều có hệ số di truyền nghĩa rộng (H²) cao hơn 74%, trong đó các tính trạng hình thái hạt có H² gần như tuyệt đối > 98%. Hai tính trạng tổng số hạt trên bông (TSH) và số hạt hữu thụ (SHC) được xác định là mục tiêu hiệu quả nhất cho chọn lọc trực tiếp nhờ mức tiến bộ di truyền dự kiến (GAM) đạt trên 61%. Phân tích tương quan cũng chỉ ra TLTP là một tính trạng độc lập di truyền, không phụ thuộc vào các chỉ tiêu hình thái khác. Thông qua chỉ số chọn lọc đa tính trạng MGIDI với cường độ 10%, nghiên cứu đã tuyển chọn được 5 giống ưu tú nhất gồm: Khẩu pom khao, Ba krông mông, Ba ke lào, Ba ieng B’linh và Khẩu pẹt. Các giống này không chỉ tiệm cận kiểu hình lý tưởng về năng suất và chất lượng hạt thon dài mà còn duy trì hiệu quả thụ phấn vượt trội, lớn hơn 87%