Tiềm năng sinh trưởng và năng suất của giống đậu nành MTĐ 305 trong điều kiện đất nhiễm mặn nhân tạo

Abstract

Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, trong đó xâm nhập mặn ngày càng gia tăng, làm suy giảm diện tích và chất lượng đất canh tác. Trong bối cảnh này, việc sử dụng cây trồng chịu mặn như đậu nành trong hệ thống luân canh được xem là giải pháp tiềm năng, tuy nhiên cần đánh giá đầy đủ khả năng thích nghi của giống trong điều kiện mặn. Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định khả năng sinh trưởng, chịu mặn và tác động cải thiện đất của giống đậu nành MTĐ 305 trên nền đất nhiễm mặn (ECe = 3,9–5,7 mS/cm; Na⁺ = 0,3–0,5 g/kg đất) so với đối chứng không mặn (ECe = 1,05 mS/cm; Na⁺ = 0,25 g/kg đất). Thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 4 mức độ đất mặn (Đ0, Đ4, Đ6 và Đ8) và 4 lần lặp lại, hạt được gieo trực tiếp trên chậu đất thí nghiệm. Kết quả cho thấy độ mặn làm giảm đáng kể tỷ lệ nảy mầm, chiều cao cây, chiều dài rễ, sinh khối và các thành phần năng suất. Cụ thể, trọng lượng 100 hạt giảm 11,5–53,6% theo mức độ mặn. Sự gia tăng tích lũy Na⁺ và mất cân bằng tỷ lệ Na⁺/K⁺ trong cây được xác định là nguyên nhân chính gây suy giảm sinh trưởng và năng suất. Hàm lượng Na⁺ tích lũy trong các bộ phận cây theo thứ tự thân > rễ > lá, đồng thời tỷ lệ Na⁺/K⁺ tăng mạnh ở các nghiệm thức mặn cao, đạt 15,3 tại Đ8, cao gấp 18 lần so với đối chứng. Bên cạnh ảnh hưởng đến cây, sự hiện diện của đậu nành cũng làm thay đổi đáng kể đặc tính đất. Sau canh tác, giá trị ECe trong đất giảm 0,4–3,2 mS/cm, và hàm lượng Na⁺ trong đất giảm 26,5–70% so với ban đầu. Đồng thời, pHₑ đất có xu hướng giảm từ 5,2 xuống 4,7 trong nghiệm thức có cây, phản ánh sự thay đổi cân bằng ion trong vùng rễ dưới điều kiện mặn. Tóm lại, giống đậu nành MTĐ 305 không chỉ chịu mặn mà còn có tiềm năng cải tạo đất nhiễm mặn thông qua khả năng hấp thụ Na⁺, làm giảm nồng độ ion này trong đất. Kết quả nghiên cứu mở ra tiềm năng ứng dụng giống đậu nành MTĐ 305 trong canh tác trên đất nhiễm mặn ở ĐBSCL, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thích ứng với biến đổi khí hậu