ĐA DẠNG DI TRUYỀN NGUỒN GEN LÚA ĐỐI VỚI CÁC TÍNH TRẠNG LIÊN QUAN ĐẾN KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU SÂU BỆNH HẠI

Abstract

Đề tài tập trung nghiên cứu sự đa dạng di truyền của 28 dòng lúa cao sản (ký hiệu CTR) nhằm xác định các nguồn gen có khả năng chống chịu đồng thời ba loại sâu bệnh chính: đạo ôn, bạc lá và rầy nâu. Thông qua việc sử dụng 10 chỉ thị phân tử (markers) hiện đại, nghiên cứu đã phân tích sâu cấu trúc di truyền của các dòng lúa này để phục vụ công tác chọn tạo giống bền vững. Kết quả về khả năng kháng bệnh cho thấy một bức tranh đa dạng về sự phân bố các gen. Đối với bệnh đạo ôn, nghiên cứu phát hiện các gen Pi33 và Pi-tp(t) xuất hiện với tần suất cao nhất, đóng vai trò nền tảng trong hệ thống phòng thủ của tập đoàn lúa nghiên cứu. Đặc biệt, hai dòng 19-1 và 19-2 được đánh giá là tiềm năng nhất nhờ khả năng tích lũy đồng thời nhiều gen kháng quan trọng như Pi-ta, Pi54, Pi33 và Pi-tp(t). Về bệnh bạc lá, phần lớn các dòng khảo sát đều mang gen Xa21 (phát hiện qua chỉ thị pTA248), trong đó nhóm lúa Tím (51, 52, 53) thể hiện tính kháng rõ rệt. Riêng với rầy nâu, nhóm lúa Tím tiếp tục chứng minh ưu thế khi liên kết chặt chẽ với các chỉ thị kháng như RM28561 và RM28437. Dựa trên phân tích di truyền, tác giả đã chia 28 dòng lúa thành 4 nhóm với mức độ tương đồng khác nhau. Kết luận chung khẳng định các dòng lúa số 7, 9, 26, 27, 28 và đặc biệt là nhóm lúa Tím (51, 52, 53) là nguồn vật liệu quý giá nhất cho các chương trình chọn giống kháng đa bệnh do hội tụ đầy đủ các alen kháng mục tiêu. Ngược lại, một số dòng mang nhiều alen nhiễm như dòng 5, 14 và 17 được khuyến cáo cần phải cải thiện hoặc loại bỏ để đảm bảo hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc lai tạo các giống lúa có khả năng thích ứng tốt với áp lực sâu bệnh trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay