Ảnh hưởng của nhiệt độ cao đến giai đoạn sinh thực và khả năng nảy mầm của hạt phấn của các giống/dòng lúa triển vọng.

Abstract

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của nhiệt độ cao (27–32°C, 32–37°C và 37–40°C) đến giai đoạn sinh thực và khả năng nảy mầm hạt phấn của các giống/dòng lúa trong điều kiện nhà lưới. Kết quả cho thấy nhiệt độ cao làm giảm rõ rệt tỷ lệ thụ phấn (TLTP), tỷ lệ hạt phấn sống (TLPG) và tỷ lệ hạt phấn nảy mầm (TLHPNM), đồng thời làm tăng tỷ lệ hạt phấn chết (TLHPC). Dưới điều kiện xử lý nhiệt, TNN162 và TNN156 vẫn duy trì TLTP đạt 76,2% và 74,3%, TLPG đạt 50,3% và 52,2%, trong khi IR64 giảm mạnh TLTP xuống 38,6% và TLPG còn 27,4%, cho thấy tính mẫn cảm rõ rệt. Phân tích tương quan cho thấy TLTP có tương quan thuận rất mạnh với TLPG (r = 0,90**) và TLHPNM (r = 0,92**), đồng thời TLPG và TLHPNM cũng tương quan thuận chặt chẽ (r = 0,86**). Ngược lại, TLHPC có tương quan nghịch mạnh với TLTP (r = -0,94**), TLPG (r = -0,79**) và TLHPNM (r = -0,90**). Ngoài ra, AC có tương quan thuận mức trung bình với TLPG (r = 0,50**) và tương quan yếu với TLHPNM (r = 0,39*), nhưng tương quan rất yếu với TLHPC (r = −0,13). Phân tích PCA cho thấy PCA1 và PCA2 giải thích 95,0% biến động và phân tách rõ các nhóm chịu nhiệt và mẫn cảm. Kết quả khẳng định khả năng nảy mầm của hạt phấn là yếu tố quyết định trong cơ chế chịu nhiệt ở giai đoạn sinh thực và xác định TNN162, TNN156 là nguồn vật liệu tiềm năng cho chọn tạo giống lúa thích ứng với biến đổi khí hậu.