Tuyển chọn các giống/dòng lúa tiềm năng dưới ảnh hưởng của nhiệt độ cao sử dụng chỉ số chọn lọc MGIDI

Abstract

Biến đổi khí hậu, nhiệt độ toàn cầu ngày càng tăng cao đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và năng suất lúa, đặc biệt tại các vùng trồng lúa trọng điểm. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá khả năng chịu nhiệt độ cao của 18 giống/dòng lúa và 2 giống đối chứng (N22 – chịu nhiệt, IR64 – nhạy cảm nhiệt). Nghiên cứu đánh giá các tính trạng nông học, chỉ số chịu nhiệt, phân tích hệ số tương quan Pearson, phân nhóm di truyền của các giống/dòng lúa trong thí nghiệm, phân tích thành phần chính PCA và chọn lọc giống/dòng lúa ưu tú bằng phương pháp chọn lọc đa biến MGIDI. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiệt độ cao làm giảm đáng kể các tính trạng liên quan đến năng suất như TLTP và NSB (p < 0,001), đồng thời ảnh hưởng đến NTB (p < 0,01) và DB (p < 0,05), trong khi các tính trạng CDH, CRH và KL100hat không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê. Phân tích tương quan Pearson cho thấy mối tương quan thuận giữa các cặp tính trạng CDH–NTB, CDH–KL100hat và TLTP–NSB. Phân tích PCA cho thấy hai thành phần chính đầu tiên (PCA1 và PCA2) chiếm 56,2% tổng biến dị di truyền, trong đó PCA1 chiếm 31,3% và PCA2 chiếm 24,9%, phản ánh sự phân hóa rõ rệt giữa các tính trạng. Dựa trên các tính trạng khảo sát, 20 giống/dòng được phân thành 3 nhóm di truyền chính. Kết quả phân tích MGIDI đã chọn lọc được 3 giống/dòng ưu tú là TNN162, TNN157 và IR8770 với chỉ số MGIDI là 1,54; 2,43; 2,90. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc và phát triển các giống lúa chịu nhiệt, góp phần nâng cao năng suất và tính ổn định trong điều kiện biến đổi khí hậu