Ẩn dụ ý niệm “Chiến tranh là lửa” trong tác phẩm “Mưa đỏ” của Chu Lai

Abstract

Nghiên cứu này phân tích ẩn dụ ý niệm “Chiến tranh là lửa” trong tiểu thuyết Mưa đỏ của Chu Lai dưới góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận. Trên cơ sở lý thuyết ẩn dụ ý niệm của Lakoff và Johnson (1980), bối cảnh cảm xúc - văn hóa của Kövecses (2000) và lý thuyết hòa phối ý niệm (conceptual blending) của Fauconnier và Turner (2002), bài viết chỉ ra rằng chiến tranh được tái hiện như một ngọn lửa sục sôi, hủy diệt toàn diện, bao trùm từ đời sống con người đến không gian đô thị và hệ sinh thái. Các công trình của Trần Văn Cơ (2007) và Lý Toàn Thắng (2015) được vận dụng để bản địa hóa các khung lý thuyết quốc tế, qua đó lý giải cách Chu Lai nhân hóa kiến trúc và thiên nhiên như những nạn nhân của chiến tranh. Qua việc phân tích các cấu trúc ẩn dụ này, bài viết khẳng định giá trị nhân văn của tác phẩm: giữa “biển lửa”, con người Việt Nam vẫn kiên cường với khát vọng sống mãnh liệt. Nghiên cứu cũng mở ra hướng so sánh ẩn dụ “lửa” trong Mưa đỏ với các tác phẩm khác cùng đề tài nhằm nhận diện tính phổ quát và đặc thù trong văn học Việt Nam.