Phân tích khía cạnh kỹ thuật và hiệu quả tài chính của mô hình nuôi cá ruộng tại tỉnh An Giang

Abstract

Đề tài này được thực hiện nhằm phân tích khía cạnh kỹ thuật và hiệu quả tài chính của mô hình nuôi cá ruộng tại tỉnh An Giang, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao lợi nhuận của mô hình. Số liệu nghiên cứu được thu thập thông qua phỏng vấn ngẫu nhiên 50 hộ nuôi cá ruộng trong năm 2024 tại ba xã Ngọc Hòa, Hòa Thuận và Ngọc Chúc, thuộc tỉnh Kiên Giang (cũ), nay là tỉnh An Giang. Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để phân tích thực trạng sản xuất, hiệu quả tài chính và các khó khăn mà người nuôi cá ruộng đang gặp phải. Bên cạnh đó, phương pháp hồi quy tương quan bội được áp dụng nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của mô hình. Kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích trung bình của mô hình nuôi cá ruộng đạt khoảng 3,17 ha/hộ, với số năm kinh nghiệm nuôi cá ruộng trung bình của hộ nuôi là khoảng 7 năm. Mô hình nuôi cá ruộng chủ yếu diễn ra trong mùa lũ, từ tháng 8 đến tháng 11 (dương lịch) hằng năm, theo hình thức nuôi quảng canh cải tiến, trong đó cá chủ yếu sử dụng nguồn thức ăn tự nhi ên sẵn có trong ruộng nuôi. Mật độ thả trung bình khoảng 1.644 con/ha, bao gồm cá chép và cá mè hoa với mật độ thả lần lượt khoảng 729 con/ha và 915 con/ha. Tỷ lệ sống trung bình của các loài cá nuôi dao động từ 38% đến 46%, với tổng năng suất cá nuôi đạt 527 kg/ha. Ngoài cá nuôi, trong ruộng còn thu hoạch được khoảng 68,5 kg/ha cá tự nhiên và 226,5 kg/ha ốc bươu vàng. Về tiêu thụ sản phẩm, phần lớn cá thịt được bán cho thương lái thông qua mối quan hệ quen biết và chưa có hình thức hợp đồng thương mại rõ ràng, chủ yếu giao dịch dựa trên thỏa thuận miệng. Tổng chi phí sản xuất của mô hình nuôi cá ruộng khoảng 8,46 triệu đồng/ha, tổng doanh thu đạt 12,49 triệu đồng/ha, lợi nhuận ròng đạt 4,03 triệu đồng/ha, thu nhập đạt 6,57 triệu đồng/ha, với tỷ suất lợi nhuận trên chi phí đạt 0,51 lần. Kết quả phân tích hồi quy cho thấy lợi nhuận của mô hình nuôi cá ruộng chịu ảnh hưởng bởi 7 yếu tố ở mức ý nghĩa thống kê 5%, gồm: kinh nghiệm nuôi cá, bình phương kinh nghiệm, bán lúa chét, nuôi vịt, mật độ thả cá chép, năng suất cá tự nhiên và bình phương năng suất cá tự nhiên; ngoài ra, biến tập huấn kỹ thuật có ý nghĩa ở mức 10%. Trong đó, kinh nghiệm nuôi cá, mật độ thả cá chép, nuôi vịt và bình phương năng suất cá tự nhiên tác động cùng chiều đến lợi nhuận, trong khi bình phương kinh nghiệm, năng suất cá tự nhiên, bán lúa chét và tập huấn kỹ thuật có tác động nghịch chiều. Bên cạnh đó, người nuôi cá ruộng còn gặp một số khó khăn như giông bão, nước nổi cao gây thất thoát cá, thiếu lao động thu hoạch, thiếu nước đầu vụ, hao hụt cá giống và trộm cắp cá.Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm cải tiến và nâng cao lợi nhuận của mô hình nuôi cá ruộng, bao gồm: (1) phát huy kinh nghiệm nuôi cá của nông hộ gắn với việc cập nhật và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật nhằm đạt hiệu quả sản xuất tối ưu; (2) điều chỉnh mật độ thả cá chép và quản lý nguồn cá tự nhiên trong ruộng ở mức hợp lý để tận dụng tốt nguồn thức ăn tự nhiên và hạn chế cạnh tranh trong ruộng nuôi; (3) ưu tiên hình thức canh tác kết hợp nuôi cá – nuôi vịt theo hướng tận dụng phụ phẩm và cải thiện môi trường ruộng nuôi; (4) cân nhắc kỹ giữa lợi ích ngắn hạn từ việc bán lúa chét và tác động tiêu cực đến nguồn thức ăn tự nhiên của cá trong mô hình nuôi cá ruộng; (5) đổi mới nội dung và phương thức tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật theo hướng gắn với thực tiễn sản xuất, đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật sau tập huấn nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng vào sản xuất.