Đánh giá hoạt tính kháng nấm bệnh cây trồng từ thân rễ Riềng nếp (Alpinia galanga).

Abstract

Riềng nếp (Alpinia galanga) là cây thân thảo thuộc họ gừng, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền từ xa xưa. Riềng nếp đang nhận được nhiều sự quan tâm nhờ các hoạt tính sinh học đa dạng. Đề tài này được thực hiện nhằm phân tích thành phần hóa học trên tinh dầu và ức chế nấm bệnh trên cây trồng của tinh dầu và cao chiết từ thân rễ riềng nếp. Tinh dầu được ly trích bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước kết hợp lò vi sóng. Cao chiết được chiết xuất bằng phương pháp chiết Soxhlet với dung môi n-hexane. Thành phần hóa học được xác định bằng phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS). Đánh giá khả năng kháng nấm được khảo sát trên bảy chủng nấm trên cây trồng là Phytophthora palmivora, Rhizopus stolonifer, Fusarium verticillioides, Colletotrichum scovillei, Curvularia tuberculata, Alternaria solani, Choanephora cucurbitarum. Tinh dầu thân rễ riềng nếp được ly trích bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước kết hợp lò vi sóng có hiệu suất 1.11%. Thành phần hóa học của tinh dầu riềng nếp có các thành phần chính bao gồm 1,8-cineole (47.82%), β-bisabolene (12.21%), β-sesquiphellandrene (7.15%), methyl eugenol (6.76%) và cis-α-bergamotene (6.45%). Tinh dầu và cao chiết Riềng nếp đều có hoạt tính kháng nấm rõ rệt và phụ thuộc vào từng nồng độ. Tinh dầu nồng độ 2500 và 1250 ppm ức chế hoàn toàn (I% = 100%) trên cả 7 chủng nấm. Nồng độ tại 625 ppm vẫn duy trì hiệu quả cao, trong đó C. scovillei, C. tuberculata và A. solani đạt 100%, mức ức chế của các chủng còn lại dao động từ 58–90%. Cao chiết tại nồng độ 1000 ppm hiệu lực ức chế hoàn toàn tất cả các chủng, ở 250 ppm, chỉ F. verticillioides, C. scovillei và C. cucurbitarum đạt I% = 100% nhưng ở nồng độ 62,5 ppm hiệu lực giảm rõ. Trong đó, C. scovillei (74%) và C. tuberculata (52.6%) vẫn duy trì mức ức chế khá, các chủng còn lại thấp hơn. Nhìn chung, tinh dầu và cao chiết cho hiệu quả mạnh và ổn định, đặc biệt ở nồng độ trung bình. Nghiên cứu này khẳng định tiềm năng ứng dụng của tinh dầu và cao chiết thân rễ riềng nếp có hoạt tính kháng nấm hiệu quả, góp phần định hướng ứng dụng trong dược liệu và thuốc bảo vệ thực vật.