Sự phát triển ngữ nghĩa của các từ “nóng” và “lạnh” trong tiếng Việt trên cơ sở nghiệm thân

Abstract

Bài viết phân tích sự phát triển ngữ nghĩa của các từ “nóng” và “lạnh” trong tiếng Việt dưới góc nhìn của thuyết nghiệm thân (Embodiment Theory) thuộc ngôn ngữ học tri nhận. Kết quả nghiên cứu cho thấy trải nghiệm cảm giác về nhiệt độ là cơ sở tri nhận cho quá trình mở rộng ý nghĩa của hai từ này sang các miền ý niệm khác nhau như: cảm xúc, xã hội, kinh tế, truyền thông và nghệ thuật. Trong khi “nóng” biểu trưng cho các trạng thái sôi nổi, mãnh liệt, khẩn trương và tính kích thích, thì “lạnh” lại đại diện cho sự tĩnh tại, ngưng đọng, thờ ơ và trạng thái sợ hãi. Từ đó, nghiên cứu khẳng định vai trò của tính nghiệm thân trong việc hình thành và phát triển ngữ nghĩa. Đồng thời, kết quả cũng cho thấy sự phát triển ngữ nghĩa của cặp từ này phản ánh đặc trưng văn hóa Việt Nam – nơi cảm xúc và lý trí, nhiệt huyết và điềm tĩnh luôn được dung hòa trong giao tiếp và nhận thức.