Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên dưới góc nhìn ngôn ngữ học sinh thái

Abstract

Nghiên cứu này khám phá cách ngôn ngữ kiến tạo ý thức sinh thái và bản sắc nhân loại thông qua việc phân tích diễn ngôn sinh thái cùng cấu trúc thời gian trong kiệt tác Silent Spring của Rachel Carson (1962). Dựa trên khung lý thuyết Ngôn ngữ học sinh thái (Stibbe, 2015; Halliday, 1990), bài viết vận dụng phương pháp Phân tích diễn ngôn tích cực (Stibbe, 2015; Martin, 2005) kết hợp với Năng lực biểu tượng (Kramsch, 2009) nhằm làm sáng tỏ cách Carson chuyển hóa ngôn ngữ khoa học thành diễn ngôn đạo đức – biểu tượng, có sức tác động sâu sắc đến ý thức cộng đồng. Kết quả phân tích định tính cho thấy Silent Spring sử dụng dày đặc ẩn dụ sinh thái, chỉ xuất thời gian và ẩn dụ phê phán để tái định hình khái niệm thời gian: dịch chuyển từ tư duy tuyến tính của tiến bộ công nghiệp sang chu trình tự nhiên mang tính luân hồi và trách nhiệm. Bằng giọng kể nữ tính, chậm rãi và giàu cảm xúc, Carson đã biến lời cảnh báo khoa học thành diễn ngôn nhân bản, góp phần khơi dậy ý thức sinh thái tập thể, đồng thời định hình nền tảng cho văn học sinh thái cũng như ngôn ngữ học sinh thái phê phán hiện đại.