Đối chiếu diễn ngôn bình luận báo chí tiếng Việt và tiếng Anh theo lý thuyết phân tích diễn ngôn (Khảo sát trên báo điện tử VnExpress và The Washington Post)

Abstract

Phân tích diễn ngôn, đặc biệt là từ lăng kính Ngữ pháp chức năng hệ thống, cung cấp công cụ hữu hiệu để giải mã mối liên hệ giữa ngôn ngữ và bối cảnh văn hóa - xã hội. Nghiên cứu này ứng dụng lý thuyết Ngữ vực (Register) của M.A.K. Halliday, tập trung vào thành tố Trường (Field), để đối chiếu đặc điểm diễn ngôn bình luận báo chí tiếng Việt và tiếng Anh. Ngữ liệu khảo sát bao gồm 115 bài từ chuyên mục Ý kiến (VnExpress) và 42 bài từ Guest Opinions (The Washington Post) trong tháng 4/2022, được phân tích bằng phương pháp định tính và định lượng. Kết quả chỉ ra sự tương đồng về chức năng xã hội của diễn ngôn bình luận, đồng thời cho thấy những khác biệt sâu sắc: (1) Về hoàn cảnh rộng, diễn ngôn tiếng Việt mang tính định hướng - cộng đồng, trong khi diễn ngôn Mỹ mang tính phản biện - cá nhân; (2) Về chủ đề ưu tiên, các bài bình luận tiếng Việt tập trung vào các vấn đề nội tại, thiết thực (giáo dục, bất động sản, giao thông), phản ánh mối quan tâm của một xã hội đang phát triển; ngược lại, các bài viết tiếng Mỹ chú trọng vào những vấn đề vĩ mô, toàn cầu và chính trị (Covid-19, chiến tranh Ukraine, quyền LGBTQ+). Sự khác biệt này minh chứng rằng Trường diễn ngôn là tấm gương phản chiếu trung thực đặc điểm thể chế, văn hóa và giai đoạn phát triển của mỗi quốc gia.