Cấu trúc phân tầng của ẩn dụ ý niệm cảm xúc trong tiếng Việt: Một mô hình dựa trên ngữ liệu

Abstract

Nghiên cứu này khảo sát cấu trúc phân tầng của ẩn dụ ý niệm về cảm xúc trong tiếng Việt, dựa trên bộ ngữ liệu gồm 6.551 biểu thức ẩn dụ được thu thập từ văn học, ca từ, báo chí và diễn ngôn giao tiếp. Bằng việc áp dụng phương pháp MIP kết hợp với phân tích phân bố miền nguồn, bài báo đề xuất mô hình tổ chức gồm ba tầng: tầng lõi, tầng đệm và tầng ngoại vi. Kết quả cho thấy các miền nguồn mang tính nghiệm thân mạnh như bệnh, lửa, nước, lý trí không bình thường giữ vai trò trung tâm; trong khi đó, các miền nguồn ở tầng đệm và tầng ngoại vi phản ánh mức độ chuyên biệt hóa và văn hóa hóa ngày càng cao của cảm xúc. Mô hình phân tầng này chứng minh rằng trường ý niệm cảm xúc trong tiếng Việt không phải là tập hợp rời rạc các ẩn dụ, mà là một hệ thống ngữ nghĩa có trật tự.