Tham tố làm bổ ngữ của vị từ vật trạng tiếng Việt

Abstract

Bài viết nghiên cứu tham tố làm bổ ngữ của nhóm vị từ vật trạng trong tiếng Việt qua các khía cạnh chính sau: (i) Khả năng ngoại động của vị từ vật trạng: những vị từ vật trạng yêu cầu phải có bổ ngữ trực tiếp (có thể ngầm ẩn) bên cạnh diễn tố chủ ngữ ở bình diện cú pháp được xem là những vị từ ngoại động; (ii) Trên bình diện cú pháp: tham tố làm bổ ngữ xuất hiện ngay sau vị từ vật trạng, có thể là ngữ danh từ chỉ người, bộ phận, nguồn gốc, chất hoặc vật liên quan đến trạng thái sự tình, hoặc là một kết cấu chủ - vị nhằm miêu tả trạng thái, tình trạng và phạm vi ảnh hưởng của sự tình; (iii) Trên bình diện ngữ nghĩa: tham tố làm bổ ngữ đảm nhiệm ba vai nghĩa chính, bao gồm: vai phương diện (chỉ phương thức, phương diện hoặc đối thể biểu thị của vật), vai nguyên nhân (chỉ các yếu tố gây ra trạng thái đương thể) và vai liên đới (phản ánh mối liên quan giữa đương thể và các yếu tố gây biến đổi tính chất hoặc tình trạng). Việc xác định các đặc điểm của tham tố làm bổ ngữ đối với nhóm vị từ vật trạng không chỉ làm rõ khả năng hoạt động của nhóm từ này mà còn góp phần củng cố tư cách vị từ của chúng – nhóm từ vốn vẫn được ngữ pháp truyền thống phân loại là tính từ.