Ẩn dụ nghệ thuật và việc kiến tạo mạch lạc trong bút kí “Như con sông từ nguồn ra biển” của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Abstract

Mạch lạc là điều kiện cơ bản để một chuỗi phát ngôn được tiếp nhận như một văn bản có ý nghĩa thống nhất. Trong các hướng tiếp cận diễn ngôn hiện đại, mạch lạc không chỉ là kết quả của các phương tiện liên kết hình thức mà còn là sản phẩm của quá trình tri nhận, suy luận và kiến tạo ý nghĩa từ phía chủ thể tiếp nhận. Trên cơ sở đó, bài viết khảo sát bút ký “Như con sông từ nguồn ra biển” của Hoàng Phủ Ngọc Tường từ góc nhìn mạch lạc diễn ngôn, tập trung vào vai trò tổ chức văn bản của hệ thống ẩn dụ nghệ thuật. Thông qua việc nhận diện và phân tích 15 ẩn dụ tiêu biểu trong tác phẩm, nghiên cứu cho thấy các ẩn dụ này không chỉ đảm nhiệm chức năng biểu đạt thẩm mỹ mà còn vận hành như những “điểm neo tri nhận”, góp phần duy trì chủ đề, điều hướng tuyến nghĩa và kết nối các phần khác nhau của văn bản. Từ đó, sự mạch lạc của tác phẩm được hình thành như một quá trình kiến tạo ý nghĩa liên tục, trong đó ẩn dụ nghệ thuật giữ vai trò trung tâm.