Ẩn dụ “Mẹ thiên nhiên” trong các diễn ngôn về môi trường và biến đổi khí hậu Anh - Việt

Abstract

Bài viết khảo sát ẩn dụ Mẹ thiên nhiên trong các diễn ngôn báo chí về môi trường và biến đổi khí hậu bằng tiếng Anh và tiếng Việt, nhằm làm rõ vai trò của ẩn dụ trong việc định hình nhận thức, cảm xúc, tạo lập khung đạo đức và thúc đẩy hành vi của công chúng. Dựa trên sự kết hợp các khung lý thuyết về Ngôn ngữ học tri nhận, Phân tích diễn ngôn phê phán và Ngôn ngữ học sinh thái, nghiên cứu tiếp cận ẩn dụ không chỉ như một phương tiện tu từ mà còn như một nguồn lực diễn ngôn mang nhiều giá trị, gắn liền với quyền lực và ý thức hệ. Trên cơ sở phân tích 100 văn bản báo điện tử tiếng Việt và tiếng Anh về chủ đề môi trường và biến đổi khí hậu, bài viết tập trung làm rõ cơ chế ánh xạ trong lược đồ tri nhận của ẩn dụ Mẹ thiên nhiên, cũng như cách ẩn dụ này quy trách nhiệm và tạo lập quan hệ đạo đức giữa con người với môi trường. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho mảng nghiên cứu ẩn dụ môi trường liên ngôn ngữ trong các diễn ngôn sinh thái, đồng thời cung cấp hàm ý thực tiễn cho công tác truyền thông về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.