Đặc điểm ngôn ngữ - văn hóa của từ ngữ chỉ địa danh ở Hải Phòng

Abstract

Bài viết khảo cứu đặc điểm ngôn ngữ và giá trị văn hóa của hệ thống địa danh thành phố Hải Phòng qua các thời kỳ lịch sử từ thế kỷ I Công nguyên đến nay. Trên cơ sở phân tích hơn 200 địa danh tiêu biểu thuộc ba nhóm: địa danh hành chính, địa danh tự nhiên và địa danh nhân văn, bài viết xác lập bốn đặc trưng nổi bật: (1) Cấu trúc hình thái theo mô hình yếu tố chung + yếu tố riêng; (2) Nguồn gốc đa tầng Việt - Hán - Pháp - Hà Lan; (3) Cơ chế biến đổi đặc thù bao gồm đọc chệch, rút gọn, Hán hóa, Việt hóa, phiên âm và chuyển nghĩa; (4) Sự phản chiếu văn hóa biển đặc trưng của cộng đồng cư dân đất cảng. Đặc biệt, nghiên cứu lần đầu tiên phân tích hiện tượng địa danh biến mất và hình thành trong bối cảnh sáp nhập hành chính năm 2025, qua đó nhìn nhận đây như một cuộc “biến đổi địa danh học” cần được tư liệu hóa khẩn cấp.