Lịch sự trong lời dẫn chương trình Ai là triệu phú: Trường hợp hành động ngôn từ cầu khiến

Abstract

Bài viết khảo sát tính lịch sự trong hành động ngôn từ cầu khiến qua lời dẫn của chương trình truyền hình Ai là triệu phú. Trên cơ sở ngữ liệu thu thập từ lời dẫn, nghiên cứu tiến hành mã hoá dữ liệu theo trục trực tiếp/gián tiếp và bốn chiến lược lịch sự bao gồm: lịch sự trực tiếp, lịch sự dương tính, lịch sự âm tính và lịch sự gián tiếp. Kết quả cho thấy người dẫn chương trình đã điều tiết lực ngôn trung thông qua các khung mời, hỏi, yêu cầu xác nhận và cấu trúc trao lựa chọn; nhờ đó làm giảm mức độ áp đặt tại những thời điểm tương tác có rủi ro đe dọa thể diện cao. Cầu khiến trực tiếp chủ yếu nhằm bảo đảm tính minh bạch của thủ tục trò chơi; trong khi đó, cầu khiến gián tiếp hướng tới việc giảm thiểu nguy cơ đe dọa thể diện và tăng cường tính liên nhân. Nghiên cứu này góp phần làm rõ cơ chế quản lý thể diện trong diễn ngôn của thể loại trò chơi truyền hình.