Ẩn dụ ý niệm “饭” trong tiếng Hán và “cơm” tiếng Việt từ góc nhìn của lý thuyết nghiệm thân

Abstract

Bài viết tập trung phân tích ẩn dụ ý niệm “饭” trong tiếng Hán và “cơm” trong tiếng Việt từ góc nhìn lý thuyết nghiệm thân của Lakoff và Johnson. Kết quả cho thấy cả hai ngôn ngữ đều sử dụng “饭/cơm” làm miền nguồn để ánh xạ sang các miền đích chung như “sinh kế, cuộc sống, lòng biết ơn” và “sự lệ thuộc”. Tuy nhiên, tiếng Việt thể hiện sự mở rộng ngữ nghĩa đa dạng và đậm yếu tố văn hóa hơn, đặc biệt ở các miền đích như “chất gây nghiện, nhạc cụ, mụn” và “quan hệ gia đình", trong khi tiếng Hán có thêm miền đích chỉ “sự việc”. Sự khác biệt này cho thấy ẩn dụ ý niệm không chỉ dựa trên trải nghiệm cơ thể chung của con người mà còn chịu ảnh hưởng rõ rệt của bối cảnh văn hóa - xã hội. Nghiên cứu cũng góp phần làm rõ mối quan hệ giữa ngôn ngữ, tư duy và văn hóa.