Chế định đại biểu nghị viện ở Hoa Kỳ, Đức và Trung Quốc: Một số gợi mở cho pháp luật về đại biểu Quốc hội Việt Nam

Abstract

Bài viết tiếp cận chế định đại biểu nghị viện từ góc độ lí luận đại diện chính trị và thiết kế thể chế, qua đó phân tích so sánh đặc trưng đại biểu nghị viện ở Hoa Kỳ, Đức và Trung Quốc nhằm gợi mở cho hoàn thiện pháp luật về đại biểu Quốc hội Việt Nam. Bài viết xác định đại biểu nghị viện là chủ thể thực hiện đại diện chính trị, được cấu thành bởi các “biến số thể chế: mức độ ràng buộc của ủy quyền, phạm vi và đối tượng đại diện, mức độ chuyên nghiệp hoá và cơ chế trách nhiệm - kiểm soát. Tiếp theo, bài viết phân tích chế định đại biểu Quốc hội Việt Nam trong khuôn khổ Hiến pháp năm 2013 và các luật liên quan, nhấn mạnh mô hình kết hợp đại biểu chuyên trách và không chuyên trách. Trên nền tảng đối chiếu ba mô hình theo các trục: vị trí pháp lí và mô hình đại diện; cơ chế bầu cử và cấu trúc đoàn đại biểu; điều kiện hoạt động và trách nhiệm giải trình, bài viết đề xuất bốn nhóm gọi mở cho Việt Nam: củng cố địa vị đại diện toàn dân; điều chỉnh mô hình chuyên trách, không chuyên trách; hoàn thiện cơ chế minh bạch và kiểm soát xung đột lợi ích; tăng cường hỗ trợ hoạt động đại diện trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.