Hình thức bằng văn bản của hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và vấn đề bảo vệ tự do hợp đồng

Abstract

Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành quy định bắt buộc hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực. Điều này thường bị coi là mâu thuẫn với nguyên tắc tự do hợp đồng. Bài viết lập luận rằng yêu cầu bắt buộc về hình thức không hạn chế mà ngược lại còn bảo vệ quyền tự do hợp đồng, bởi hình thức văn bản mang lại những thuộc tính pháp lí cần thiết để bảo vệ các bên trước rủi ro từ bất cân xứng thông tin và sự thiếu ổn định trong thực tiễn tư pháp Việt Nam. Nghiên cứu thực tiễn các tranh chấp đất đai cho thấy hợp đồng văn bản, có công chứng, chứng thực được thi hành ổn định hơn nhiều so với hợp đồng bằng lời nói hoặc văn bản không có công chứng, chứng thực. Trên cơ sở đó, bài viết chỉ ra sự bất cập, thiếu thống nhất giữa Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai, đồng thời kiến nghị hoàn thiện cơ chế pháp luật theo hướng hình thức hiệu chỉnh, vừa khẳng định yêu cầu bắt buộc, vừa quy định rõ phạm vi ngoại lệ, góp phần giảm bất định pháp lý trong giao dịch đất đai, củng cố quyền tự do hợp đồng và thúc đẩy môi trường pháp lý minh bạch, công bằng.