Sự tham gia của người dân vào công tác phòng, chống tham nhũng: Kinh nghiệm từ cơ chế "khởi kiện quy tam" = Citizens' participation in anti-corruption: Experiences from the "qui tam" mechanism

Abstract

Phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ trọng tâm của mọi quốc gia trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền. Bên cạnh các thiết chế kiểm soát quyền lực từ bên trong bộ máy nhà nước, sự tham gia chủ động của người dân ngày càng được khẳng định là nhân tố then chốt quyết định hiệu quả của cuộc đấu tranh này. Bài viết phân tích cơ chế “khởi kiện quy tam" (qui tam) trong Đạo luật Yêu cầu bồi thường gian lận (False Claims Act) của Hoa Kỳ - một mô hình pháp lý đặc thù cho phép công dân trực tiếp khởi kiện nhân danh Chính phủ đối với các hành vi gian lận ngân sách công, đồng thời được hưởng một phần giá trị tài sản thu hồi. Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử hình thành, cơ chế vận hành, thực tiễn áp dụng và những tranh luận pháp lý xoay quanh mô hình này, bài viết đánh giá khả năng vận dụng kinh nghiệm “khởi kiện quy tam vào bối cảnh Việt Nam, từ đó đề xuất một số gợi mở lập pháp nhằm nâng cao vai trò của người dân trong công tác phòng, chống tham nhũng.