Tòa án Nhân quyền Châu Âu và cơ chế giải quyết tranh chấp quyền con người trên không gian mạng: Kinh nghiệm cho ASEAN

Abstract

Tòa án Nhân quyền châu Âu (European Court of Human Rights - ECtHR) - thiết chế tư pháp trung tâm của Công ước châu Âu về Nhân quyền (ECHR, 1950) - được xem là mô hình điển hình trong bảo vệ quyền con người bằng cơ chế tư pháp độc lập và hiệu quả. Trước tác động sâu rộng của công nghệ số, ECtHR đã mở rộng thẩm quyền sang các tranh chấp trên không gian mạng, qua đó, hình thành hệ thống án lệ quan trọng về tự do ngôn luận, quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến. Với việc vận dụng các nguyên tắc như bổ trợ (subsidiarity), tương xứng (proportionality) và cân bằng giữa tự do - trách nhiệm, Tòa án đã xây dựng khuôn mẫu tư pháp hiện đại cho bảo vệ nhân quyền kỹ thuật số. Bài viết phân tích kinh nghiệm hoạt động của Tòa án Nhân quyền châu Âu và đề xuất gợi ý thể chế cho ASEAN trong việc hình thành cơ chế khu vực bảo vệ quyền con người trên không gian mạng, hướng tới Cộng đồng số ASEAN 2025.