Thẩm quyền tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trong Hiệp định tương trợ tư pháp Việt Nam - Séc: Xung đột giữa thẩm quyền pháp lý và khả năng thi hành thực tế

Abstract

Bài viết phân tích những bất cập pháp lý và rào cản thực tiễn trong việc thực thi thẩm quyền tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự theo Điều 16 Hiệp định tương trợ tư pháp giữa Việt Nam và Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Séc) năm 1982. Mặc dù Hiệp định trao thẩm quyền ưu tiên cho Tòa án Việt Nam dựa trên nguyên tắc luật quốc tịch (Lex patriae), nhưng thực tiễn cho thấy quy định này thường xuyên dẫn đến bế tắc do xung đột trực tiếp với nguyên tắc “quyền định đoạt” trong Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm 2015, vốn yêu cầu phải có đơn yêu cầu của đương sự mới được thụ lý vụ việc, trong khi Hiệp định chỉ quy định cơ chế thông báo ngoại giao. Bên cạnh đó, các rào cản về khoảng cách địa lý khiến công tác thực thi trên thực tế của Tòa án Việt Nam trở nên bất khả thi, dẫn tới Việt Nam phải mặc nhiên từ bỏ thẩm quyền. Từ đó, tác giả kiến nghị cần chuyển đổi tư duy lập pháp trong các thỏa thuận tương lai, nhằm bảo đảm sự tương thích với thông lệ quốc tế như Công ước La Hay 2000 và bảo vệ tốt nhất quyền lợi của công dân.