Nâng cao chất lượng xét xử thông qua tranh tụng tại phiên tòa: Từ thay đổi tư duy tố tụng đến bản lĩnh tư pháp của thẩm phán

Abstract

Trong tiến trình cải cách tư pháp ở Việt Nam, tranh tụng tại phiên tòa ngày càng được xác định là trụ cột bảo đảm chất lượng xét xử, bảo vệ quyền con người và củng cố niềm tin xã hội vào công lý. Tuy nhiên, tranh tụng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức trong một không gian tố tụng dân chủ, bình đẳng và được điều hành bởi Thẩm phán với tư duy trọng tài trung lập, bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng. Chất lượng xét xử không chỉ phụ thuộc vào hệ thống quy phạm pháp luật, mà còn phụ thuộc vào cách thức tổ chức tranh tụng và năng lực điều hành phiên tòa của Thẩm phán chủ tọa. Trên cơ sở phân tích lý luận tố tụng hiện đại, bài viết làm rõ sự chuyển dịch từ mô hình xét hỏi sang mô hình tranh tụng thực chất; luận giải mối quan hệ nội tại giữa tranh tụng, văn hóa pháp đình và chất lượng bản án; từ đó, đề xuất định hướng chính sách tư pháp, nhằm nâng cao chất lượng xét xử trong giai đoạn hiện nay.