Chiến lược xác lập khoảng trống nghiên cứu trong phần mở đầu luận án tiến sĩ ngành Ngôn ngữ Anh tại Việt Nam

Abstract

Nghiên cứu khám phá này phân tích chiến lược xác lập khoảng trống nghiên cứu trong 30 phần mở đầu luận án tiến sĩ ngành Ngôn ngữ Anh (tổng ngữ liệu khoảng 53.768 từ) bảo vệ thành công tại bốn trường đại học Việt Nam giai đoạn 2020-2025. Trên cơ sở mô hình “Tạo lập Không gian Nghiên cứu” (CARS) của Swales kết hợp khung siêu diễn ngôn của Hyland, nghiên cứu vận dụng phương pháp hỗn hợp định tính - định lượng với công cụ AntConc 4.3. Kết quả cho thấy năm chiến lược xác lập khoảng trống, trong đó 93,3% văn bản sử dụng chiến lược gián tiếp. Tỉ lệ rào đón/xác quyết tố trên toàn ngữ liệu đạt 5,2:1, tăng lên 7,2:1 tại riêng Bước tu từ 2 (Move 2), vượt đáng kể so với mốc tham chiếu 1-2:1 ở tác giả bản ngữ. Phân tích đối chiếu chéo cho thấy đặc thù chuyên ngành hẹp có thể tương tác với yếu tố văn hóa giữ thể diện trong việc định hình các lựa chọn tu từ. Bài viết đề xuất mô hình can thiệp sư phạm ba bước (Chẩn đoán, Giải phẫu văn bản, Tái thiết tạo diễn ngôn) nhằm nâng cao năng lực tu từ cho nghiên cứu sinh.