Năng lực chuyển ngữ liên văn hóa: Yếu tố quyết định chất lượng bản dịch trong thời đại AI

Abstract

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ dịch thuật bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi căn bản trong hoạt động đào tạo biên dịch. Nghiên cứu đã khảo sát lỗi dịch thuật của sinh viên để tìm ra những năng lực tự thân và tách biệt với việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo, ảnh hưởng thế nào đến chất lượng bản dịch. Sau khi xem xét bản dịch của ChatGPT, những lỗi phát sinh từ thiếu hụt năng lực ngôn ngữ và kiến thức chuyên ngành được cải thiện rõ rệt, ngược lại, những lỗi do yếu kém năng lực chuyển ngữ liên văn hóa xuất hiện dày đặc. Từ đó tìm ra năng lực chuyển ngữ liên văn hóa là yếu tố quyết định chất lượng bản dịch trong thời đại AI. Nghiên cứu đề xuất điều chỉnh chương trình đào tạo: chuyển trọng tâm từ “giải mã cú pháp” sang “giải mã văn hóa”, tăng cường bài tập nhận diện/hiệu đính (post-editing) về sắc thái giao tiếp và nghi thức xã hội, đồng thời củng cố nền tảng ngôn ngữ chuyên môn và hướng dẫn sử dụng AI có trách nhiệm. Những đề xuất này nhằm hài hòa năng lực con người và công nghệ, nâng cao chất lượng dịch thuật trong kỷ nguyên AI.