Cơ chế tạo nghĩa hàm ẩn trong các truyện ngụ ngôn (Sách Ngữ văn bậc trung học cơ sở)

Abstract

Bài viết nghiên cứu các cơ chế ngữ dụng tạo nghĩa hàm ẩn trong truyện ngụ ngôn thuộc chương trình Ngữ văn trung học cơ sở. Trên cơ sở khảo sát 08 văn bản trong ba bộ sách giáo khoa Ngữ văn lớp 7 hiện hành, tác giả phân lập và làm rõ bốn cơ chế dụng học cốt lõi: vi phạm quy tắc chiếu vật – chỉ xuất; hành vi ngôn ngữ gián tiếp; vi phạm quy tắc lập luận; và vi phạm các phương châm hội thoại. Bài viết đồng thời mô hình hóa quá trình tiếp nhận nghĩa hàm ẩn của học sinh, chỉ ra hiện tượng “khoảng cách dụng học” do sự bất đối xứng về tri thức nền và năng lực nhận thức của người học. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ đặc trưng giao tiếp ngôn ngữ của thể loại truyện ngụ ngôn, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc nâng cao hiệu quả dạy học đọc hiểu văn bản trong nhà trường phổ thông.