Phản hồi không được ưu tiên trong phân tích hội thoại (CA) dựa trên ngữ liệu chương trình truyền hình “Bạn muốn hẹn hò” 2025

Abstract

Bài viết áp dụng khung lý thuyết Phân tích hội thoại (Conversation Analysis – CA) để khảo sát cách tổ chức các phản hồi không được ưu tiên trong các chuỗi từ chối, dựa trên ngữ liệu từ chương trình truyền hình “Bạn muốn hẹn hò” năm 2025. Dữ liệu gồm 12 tập chương trình với 18 trường hợp từ chối quyết định hẹn hò, được phiên âm theo hệ thống Jefferson và phân tích bằng phương pháp phân tích chuỗi tập hợp kết hợp phân tích trường hợp đơn lẻ. Kết quả cho thấy các phản hồi từ chối thường được triển khai thông qua các đặc điểm như trì hoãn trước khi đưa ra quyết định, cấu trúc đánh giá tích cực kết hợp liên từ đối lập “nhưng”, sử dụng lời biện minh để giải thích quyết định và sự can thiệp của người dẫn chương trình (MC) nhằm mở rộng chuỗi tương tác. Những đặc điểm này phù hợp với các nguyên tắc về tổ chức ưu tiên và thiết kế phản hồi không được ưu tiên, đồng thời cho thấy các chiến lược ngôn ngữ nhằm giảm tính đối kháng của lượt lời từ chối trong bối cảnh tương tác công khai. Nghiên cứu góp phần bổ sung tư liệu thực nghiệm cho hướng tiếp cận Phân tích hội thoại trong Việt ngữ học.