Ẩn dụ đa phương thức trong áp phích phim chiến tranh Việt Nam đương đại: Nghiên cứu trường hợp

Abstract

Nghiên cứu này phân tích ẩn dụ đa phương thức trong áp phích phim chiến tranh Việt Nam đương đại qua 10 áp phích, nhằm làm rõ cách thức các yếu tố hình ảnh và ngôn từ tương tác trong việc kiến tạo ý nghĩa ẩn dụ. Nghiên cứu áp dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp thiên về định tính, kết hợp phân tích diễn ngôn đa phương thức (dựa trên Ngữ pháp Thị giác của Kress & van Leeuwen) với phân tích ẩn dụ ý niệm (Lakoff & Johnson; Forceville). Bổ sung cho đó, nghiên cứu tiến hành thống kê tần suất các ẩn dụ được nhận diện nhằm làm nổi bật các kiểu mẫu lặp lại. Kết quả cho thấy tồn tại cả ẩn dụ ý niệm mang tính phổ quát (ví dụ: CHIẾN TRANH LÀ XẤU/ HỦY DIỆT, HI VỌNG LÀ ÁNH SÁNG, TỐT LÀ HƯỚNG LÊN) và ẩn dụ ý niệm mang tính đặc thù văn hóa (ví dụ: QUỐC GIA LÀ NGƯỜI PHỤ NỮ, CHIẾN TRANH LÀ RỪNG, CỘNG ĐỒNG LÀ CƠ THỂ). Những ẩn dụ này được hiện thực hóa thông qua sự tương phản màu sắc, bố cục không gian và hướng nhìn, qua đó củng cố các thông điệp ý thức hệ và cảm xúc mà áp phích muốn truyền tải.