Đặc trưng không khí của diễn ngôn ngoại giao qua thức và tình thái: Khảo sát văn bản Tuyên bố chung

Abstract

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết ngữ vực và ngữ pháp chức năng hệ thống của M. Halliday nhằm khảo sát đặc trưng không khí trong diễn ngôn ngoại giao, thể hiện qua thức và tình thái trong các văn bản Tuyên bố chung giữa Việt Nam với Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nga vào giai đoạn 2000-2025. Khảo sát về thức cho thấy diễn ngôn ngoại giao loại này chỉ ghi nhận sự xuất hiện của cú tuyên bố và cú mệnh lệnh; trong đó, cú tuyên bố chiếm ưu thế, điều này hé lộ rằng không khí giao tiếp của diễn ngôn ngoại giao mang tính trang trọng, nghi thức và định hướng thông tin. Ngoài ra, dù ghi nhận tần suất thấp, nhưng sự xuất hiện của cú mệnh lệnh cũng cho thấy diễn ngôn vẫn có yếu tố định hướng hành động. Khảo sát các biểu hiện tình thái ghi nhận sự vượt trội của tình thái hoá khả năng với giá trị trung bình, qua đó kiến tạo không khí dung hoà và giàu thiện chí hợp tác. Sự tiết chế các biểu thức tình thái giá trị cao phản ánh đặc tính thận trọng, trung lập của diễn ngôn ngoại giao.