Hiện tượng thẩm thấu ngữ nghĩa của từ thao thao 滔滔

Abstract

Bài viết khảo sát quá trình hình thành và biến đổi ngữ nghĩa của từ “thao thao” (滔滔) trong lịch sử tiếng Hán, qua đó làm rõ nguồn gốc của nét nghĩa “nói năng thao thao, không dứt” khi từ này được tiếp nhận vào tiếng Việt. Tác giả đối chiếu cách giải nghĩa trong một số từ điển Trung Quốc và Việt Nam, đồng thời khảo sát tư liệu lịch sử để chỉ ra rằng việc giải thích nét nghĩa mới này chỉ bằng cơ chế phái sinh ngữ nghĩa chưa thật sự thuyết phục. Thay vào đó, bài viết đề xuất vận dụng lý luận “thẩm thấu ngữ nghĩa”, theo đó “thao thao” đã tiếp nhận các đặc điểm ngữ nghĩa từ từ “đao đao” (喋喋) – một từ có sự tương đồng về âm đọc và có quan hệ về nghĩa – rồi dần trở thành dạng thức phổ biến. Nghiên cứu qua đó bổ sung tư liệu và một hướng tiếp cận cho nghiên cứu lịch sử từ vựng, đặc biệt là từ mượn Hán-Việt.