Vận dụng lý thuyết cấu trúc nghĩa phi tuyến tính vào xây dựng cấu trúc vi mô của từ điển thuật ngữ

Abstract

Bài viết vận dụng lý thuyết cấu trúc nghĩa phi tuyến tính để nghiên cứu nghĩa và cấu trúc nghĩa của thuật ngữ khoa học, từ đó đề xuất cách tổ chức định nghĩa và xây dựng cấu trúc vi mô của mục từ trong từ điển thuật ngữ. Trên cơ sở phân biệt giữa nghĩa, sự hiểu nghĩa và lời định nghĩa, bài viết khẳng định rằng nghĩa của thuật ngữ là một cấu trúc nghĩa vị có tổ chức theo quan hệ phân cấp gồm thành tố hạt nhân, thành tố trung tâm và thành tố ngoại vi. Các nghĩa vị trung tâm phản ánh đặc trưng bản chất của khái niệm khoa học và giữ vai trò khu biệt, trong khi các nghĩa vị ngoại vi có chức năng bổ sung, cụ thể hóa nội hàm khái niệm. Từ việc xác lập hệ thống các nghĩa vị phổ biến trong thuật ngữ khoa học, bài viết chỉ ra nguyên tắc tổ chức định nghĩa theo trình tự từ siêu nghĩa vị đến các nghĩa vị trung tâm và ngoại vi, bảo đảm tính chính xác, tính hệ thống và tính minh bạch. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất mô hình cấu trúc vi mô của mục từ từ điển thuật ngữ, trong đó định nghĩa giữ vai trò trung tâm và được tổ chức phù hợp với cấu trúc nghĩa vị. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở lí luận và phương pháp luận cho việc biên soạn, chuẩn hóa và phát triển hệ thống thuật ngữ khoa học tiếng Việt trong bối cảnh hiện nay.