Ẩn dụ ý niệm trong biểu thức thực hiện hành động ngôn ngữ khen qua ngữ liệu truyện thiếu nhi tiếng Việt

Abstract

Bài viết vận dụng khung lý thuyết của ngôn ngữ học tri nhận để khảo sát các mô hình ẩn dụ ý niệm được sử dụng trong những biểu thức thực hiện hành động ngôn ngữ khen qua ngữ liệu truyện thiếu nhi tiếng Việt. Từ nguồn ngữ liệu gồm 264 trường hợp lời khen được thu thập từ một số tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam, nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả và quy trình nhận diện ẩn dụ MIP. Kết quả cho thấy lời khen trong truyện thiếu nhi thường được tổ chức thông qua ba miền nguồn nổi bật: vật báu/vật quý, ánh sáng và vị giác. Các miền nguồn này được ánh xạ sang những miền đích liên quan đến giá trị, phẩm chất, năng lực và cách ứng xử của con người. Bài viết đã chứng minh rằng việc sử dụng ẩn dụ không chỉ làm gia tăng hiệu lực ngôn trung của hành động khen mà còn tạo sắc thái biểu cảm, gần gũi và phù hợp với tâm lí tiếp nhận của độc giả nhỏ tuổi. Bài viết góp phần bổ sung cứ liệu cho ngôn ngữ học tri nhận và cung cấp góc nhìn thực tiễn cho công tác giáo dục, giảng dạy, sáng tác và biên tập truyện thiếu nhi.