So sánh đối chiếu đặc điểm ngữ pháp và cấu trúc diễn ngôn văn bản tư pháp giữa tiếng Việt và tiếng Hàn (Qua khảo sát bản án và quyết định của tòa án)

Abstract

Bài báo phân tích đối chiếu đặc điểm ngữ pháp và cấu trúc diễn ngôn của văn bản tư pháp trong tiếng Việt và tiếng Hàn, tập trung vào hệ thống bản án và quyết định của Tòa án hai nước trong giai đoạn 2021-2026. Trên cơ sở ngữ liệu khảo sát gồm 50 bản án thuộc ba loại hình hình sự, dân sự và hành chính, bài báo lần lượt phân tích sự tương đồng và khác biệt ở hai cấp độ: cú pháp, ngữ pháp (bậc từ, cấu trúc, câu phức, thể thụ động, hệ thống liên kết mệnh đề) và phong cách chức năng, khuôn mẫu diễn ngôn (cấu trúc văn bản, trình tự lập luận pháp lý, hệ thống kính ngữ). Kết quả cho thấy cả hai ngôn ngữ đều mang những đặc trưng pháp điển hóa sâu sắc chịu ảnh hưởng từ truyền thống lập pháp Á Đông, nhưng lại có sự phân kì rõ rệt do loại hình học ngôn ngữ khác nhau. Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập phân tích tính, tiếng Hàn là ngôn ngữ chắp dính tổng hợp tính, dẫn đến những khác biệt căn bản trong cách tổ chức trật tự thành phần, cơ chế thụ động hóa và cấu trúc vi mô của văn bản. Bài báo đề xuất một số kiến nghị ứng dụng trong công tác biên, phiên dịch tư pháp và giảng dạy ngữ pháp, cấu trúc văn bản pháp lí đối chiếu Việt - Hàn.