Ẩn dụ cấu trúc “Tài chính là thể thao” trong diễn ngôn tài chính tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Abstract

Bài viết khảo sát và phân tích ẩn dụ cấu trúc được cho là phổ biến trong diễn ngôn tài chính có miền nguồn thể thao trên cơ sở đối chiếu giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Nghiên cứu được đặt trong khung lý thuyết Ẩn dụ ý niệm đề xuất bởi Lakoff và Johnson (1980) dựa trên khối ngữ liệu báo chí tài chính trong cùng một năm 2023, bao gồm 120 bài báo tiếng Anh trích từ tạp chí The Financial Times và 120 bài báo tiếng Việt đăng trên Tạp chí Thời báo Tài chính Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy cả hai ngôn ngữ Anh và Việt đều sử dụng phong phú các biểu thức ẩn dụ cấu trúc thể thao với tần suất cao để kiến tạo và diễn giải các hiện tượng tài chính trừu tượng và phức tạp. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy sự khác biệt đáng kể về tần suất, cách triển khai và hàm ý tri nhận thông qua việc ý niệm hóa tài chính bằng các hoạt động thể thao. Tiếng Anh sử dụng ẩn dụ tài chính là thể thao với tần suất cao hơn, nhấn mạnh cạnh tranh, hiệu suất và chiến lược cá nhân, trong khi đó tiếng Việt ưu tiên phản ánh tư duy phòng thủ, tập thể và ưu tiên ổn định hệ thống. Qua nghiên cứu này, bài viết không chỉ nhấn mạnh vai trò trung tâm của ẩn dụ như một công cụ tri nhận và diễn ngôn, mà còn làm rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa ngôn ngữ, văn hóa và tư duy trong việc kiến tạo nhận thức về tài chính.