Lược đồ văn hóa che chở trong lời trừ ma dân gian Thái: Một tiếp cận ngôn ngữ học văn hóa

Abstract

Nghiên cứu này vận dụng khung lý thuyết Ngôn ngữ học văn hóa để khảo sát lược đồ văn hóa che chở trong nhóm văn bản trừ ma của người Thái được ghi chép trong từ thần chú, bùa-chài trong dân gian, sách cổ dân tộc Thái. Trên cơ sở phương pháp miêu tả kết hợp với thống kê định lượng, nghiên cứu tiến hành nhận diện và phân tích các biểu thức ngôn ngữ liên quan đến hoạt động trừ ma trong lời rắc vừng, vãi gạo, chăng chỉ và giật kì. Kết quả cho thấy lược đồ văn hóa che chở được cấu thành bởi năm thành tố gồm mối đe dọa, thực hành nghi lễ, những tiền nghi lễ, cơ chế che chở và trạng thái đích. Nghiên cứu đồng thời chỉ ra quá trình thiêng hóa các vật thể đời thường như vừng, gạo, chỉ và lá nát để trở thành phương tiện bảo vệ con người trước các thế lực gây hại. Qua đó, bài viết góp phần làm rõ mối quan hệ giữa ngôn ngữ, văn hóa và nhận thức, đồng thời cung cấp thêm những cứ liệu về thế giới quan và tri thức văn hóa của người Thái được lưu giữ trong diễn ngôn nghi lễ dân gian.