Danh hóa động từ trong các văn bản khoa học xã hội tiếng Anh và tiếng Việt: Nghiên cứu đối chiếu theo lý thuyết chức năng hệ thống

Abstract

Bài báo này khảo sát hiện tượng danh hóa động từ trong các văn bản khoa học xã hội tiếng Anh và tiếng Việt theo lý thuyết ngữ pháp chức năng hệ thống (SFG). Danh hóa nói chung và danh hóa động từ nói riêng được xem là phương tiện then chốt giúp văn bản khoa học đạt tính khái quát, trừu tượng và khách quan song cơ chế hiện thực hóa lại khác nhau giữa tiếng Anh, ngôn ngữ biến hình và tiếng Việt, ngôn ngữ đơn lập. Về mặt phương pháp, trên cơ sở áp dụng phương pháp nghiên cứu miêu tả và thống kê, cùng với việc phân tích chuyên sâu các văn bản khoa học xã hội theo tiêu chí của SFG, bài báo mô tả và đối chiếu cách động từ chuyển thành các danh ngữ để tổ chức luận điểm và nén thông tin. Kết quả cho thấy cả hai ngôn ngữ đều sử dụng danh hóa động từ như công cụ trung tâm của diễn ngôn học thuật nhưng tiếng Anh có mức độ ngữ pháp hóa cao hơn trong khi tiếng Việt dựa nhiều vào cấu trúc phân tích và ngữ cảnh. Những khác biệt này phản ánh đặc trưng tư duy và lối diễn đạt khoa học của mỗi cộng đồng ngôn ngữ. Bài báo góp phần làm rõ cơ chế danh hóa trong hai ngôn ngữ và mang lại những ứng dụng thiết thực cho hoạt động giảng dạy, viết và dịch thuật học thuật trong bối cảnh hội nhập giáo dục và nghiên cứu hiện nay.