Lễ Cầu mưa của người Thái: Từ nghi lễ sinh kế đến sản phẩm văn hóa trong nền kinh tế di sản

Abstract

Bài viết nghiên cứu sự phục hồi và chuyển hóa nghi lễ Cầu mưa (Xên xó phốn) của cộng đồng người Thái ở Mường Sang, Mộc Châu - một thực hành tín ngưỡng nông nghiệp truyền thống gắn liền với sinh kế dựa vào lúa nước, ngô và cây ăn quả. Sau một thời gian dài gián đoạn, nghi lễ này được tổ chức lại vào năm 2011 và dần được tái định vị như một sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch, trước khi được ghi danh trong danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc chuyển đổi Cầu mưa từ một thực hành gắn bó hữu cơ với chu trình mùa vụ và hệ sinh thái địa phương sang một hình thái trình diễn văn hóa cho thấy sự thay đổi trong chức năng xã hội và biểu tượng của nghi lễ. Từ chỗ là một nghi thức thiết thân trong hoạt động sản xuất, lễ Cầu mưa nay trở thành một phần của nền kinh tế biểu tượng - nơi hình ảnh, sự kiện và tập tục được tổ chức, sắp đặt và tiêu thụ. Sự chuyển hóa này không chỉ tái cấu trúc cách thức thực hành nghi lễ, mà còn định hình lại cách cộng đồng diễn giải, thương thảo và trình hiện bản sắc văn hóa của chính mình trong bối cảnh hiện đại.