Đánh giá bộ tiêu chí canh tác thuận thiên cho mô hình lúa tôm dưới tác động của xâm nhập mặn tại tỉnh Cà Mau

Abstract

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá bộ tiêu chí canh tác thuận thiên cho mô hình lúa - tôm dưới tác động xâm nhập mặn tại xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau, làm cơ sở đề xuất giải pháp kỹ thuật thích ứng, giảm rủi ro, nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu điều tra, phỏng vấn trực tiếp 36 hộ dân canh tác mô hình lúa - tôm bằng bảng câu hỏi; số liệu xử lý bằng Microsoft Excel và IBM SPSS Statistics. Kết quả cho thấy phần lớn nông hộ có nhiều năm kinh nghiệm sản xuất, canh tác chủ yếu tự phát với cơ cấu phổ biến một vụ lúa - hai vụ tôm. Mô hình mang lại hiệu quả kinh tế khá cao, lợi nhuận bình quân đạt 52.841.859 đồng/ha, tỷ suất lợi nhuận 2,9 lần; đồng thời cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái như duy trì dinh dưỡng nội tại, kiểm soát dịch bệnh tự nhiên và cải thiện chất lượng nước, song vai trò bảo tồn nguồn gen và đa dạng sinh học còn hạn chế. Chỉ số thuận thiên tổng hợp (TT-Index) đạt trung bình 49,65 (19,29 - 66,10); trong đó 63,89% số hộ ở mức trung bình/đang chuyển đổi, 19,44% đạt mức thuận thiên, 16,67% kém thuận thiên, chưa ghi nhận hộ rất thuận thiên. Kết quả khẳng định mô hình lúa - tôm bước đầu hình thành nền tảng canh tác thuận thiên, thích ứng với xâm nhập mặn, song còn hạn chế về vốn, liên kết chuỗi giá trị và chuyển giao kỹ thuật. Nghiên cứu đề xuất giải pháp tín dụng ưu đãi, liên kết sản xuất - tiêu thụ và tăng cường tập huấn kỹ thuật nhằm nâng cao chỉ số thuận thiên, hướng tới phát triển bền vững mô hình lúa - tôm tại xã Ninh Thạnh Lợi.