Các hoạt động kiểm soát cỏ dại và sinh vật ngoại lai tại khu vực phục hồi lúa ma tại Vườn Quốc gia Tràm Chim tỉnh Đồng Tháp

Abstract

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của cỏ dại và sinh vật ngoại lai đến sự sinh trưởng, phát triển và khả năng tái sinh của quần thể lúa ma tại Vườn Quốc gia Tràm Chim. Nội dung nghiên cứu tập trung vào xác định thành phần loài, đánh giá mức độ xâm lấn, phân tích mức độ đe dọa của các loài cỏ dại và sinh vật ngoại lai đối với quần thể lúa ma, đồng thời xem xét các hoạt động kiểm soát đang được áp dụng tại khu vực phục hồi lúa ma thuộc phân khu A1. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp kế thừa, tổng hợp và phân tích số liệu từ các báo cáo và công trình khoa học đã công bố. Kết quả ghi nhận 7 loài cỏ dại, trong đó ghi nhận có 6 loài cỏ dại ngoại lai ở phân khu A1 gồm Lục bình (Eichhornia crassipes), Mai dương (Mimosa pigra), Trinh nữ móc (Mimosa diplotricha), Cúc bò (Wedelia trilobata), Keo giậu (Leucaena leucocephala) và Trâm ổi (Lantana camara). Trong đó, Lục bình và Mai dương là hai loài có mức độ đe dọa cao nhất với chỉ số giá trị quan trọng (IVI) lần lượt đạt 176,92% và 115,03%, gây cạnh tranh mạnh về không gian sống, ánh sáng, nước và dinh dưỡng đối với quần thể lúa ma. Ngoài ra, nghiên cứu còn xác định sự hiện diện của 2 loài sinh vật ngoại lai là Ốc sên châu Phi (Achatina fulica) và Giun đất nhiệt đới (Pontoscolex corethrurus), trong đó Achatina fulica chỉ ghi nhận 1 cá thể (0,13%), còn Pontoscolex corethrurus ghi nhận 219 cá thể (29,55%), cho thấy nhóm sinh vật ngoại lai hiện chưa có biểu hiện xâm lấn mạnh tại khu vực phục hồi lúa ma nhưng sự hiện diện của chúng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến hệ sinh thái đất ngập nước do khả năng thích nghi và mở rộng phạm vi phân bố của các loài ngoại lai, do đó cần được theo dõi thường xuyên. Các biện pháp phát dọn thủ công, thu gom sinh khối, quản lý thủy văn và giám sát định kỳ đã góp phần hạn chế sự phát triển của các loài xâm hại, qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, phục hồi bền vững nguồn gen lúa ma và quản lý cỏ dại, sinh vật ngoại lai tại các hệ sinh thái đất ngập nước. Tuy nhiên, các biện pháp này chủ yếu mang tính thủ công, cần được duy trì thường xuyên và hiệu quả lâu dài chưa được đánh giá đầy đủ. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung cơ sở khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phục hồi bền vững nguồn gen lúa ma tại Vườn Quốc gia Tràm Chim, đồng thời cung cấp thông tin tham khảo cho việc xây dựng các biện pháp kiểm soát cỏ dại và sinh vật ngoại lai tại các hệ sinh thái đất ngập nước. Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu dựa trên số liệu kế thừa và chưa đánh giá được hiệu quả lâu dài của các biện pháp kiểm soát cũng như nguy cơ tái xâm lấn của các loài ngoại lai; do đó, cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu thực nghiệm và theo dõi dài hạn nhằm hoàn thiện các giải pháp quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của khu vực nghiên cứu.