Đánh giá chất lượng nước mặt tại Phường Cái Răng và Phường Hưng Phú Thành phố Cần Thơ giai đoạn 2022-2025

Abstract

Nghiên cứu đánh giá diễn biến chất lượng nước mặt tại phường Cái Răng và phường Hưng Phú, thành phố Cần Thơ trong giai đoạn 2022–2025. Dữ liệu được thu thập từ chương trình quan trắc định kỳ tại 07 vị trí với 11 thông số chất lượng nước gồm nhiệt độ, pH, DO, BOD₅, COD, TSS, N_NO₂⁻, N_NO₃⁻, N_NH₄⁺, P_PO₄³⁻ và Coliform. Chất lượng nước được đánh giá theo QCVN 08:2023/BTNMT kết hợp với chỉ số chất lượng nước (WQI). Đồng thời, các phương pháp Independent Samples T-test, ANOVA, tương quan Pearson, phân tích cụm (CA) và phân tích thành phần chính (PCA) được áp dụng nhằm đánh giá sự biến động theo không gian, thời gian và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước có sự khác biệt giữa mùa khô và mùa mưa, trong khi sự khác biệt giữa các vị trí quan trắc không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Các thông số BOD₅, COD, TSS và Coliform thường xuyên vượt giới hạn quy định tại nhiều thời điểm, phản ánh ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt, hoạt động đô thị và dòng chảy mặt. Ngược lại, các thông số dinh dưỡng nhìn chung ở mức thấp và không phát hiện. Phân tích Pearson cho thấy BOD₅, COD, TSS và Coliform có mối tương quan thuận chặt chẽ, trong khi DO và TSS chịu ảnh hưởng của điều kiện thủy động lực học. Kết quả phân tích cụm (CA) cho thấy các vị trí quan trắc được phân thành ba nhóm có mức độ tương đồng về chất lượng nước ở cả hai mùa, trong đó sự phân nhóm chủ yếu chịu ảnh hưởng của COD, BOD₅, TSS và Coliform. Đồng thời, phân tích thành phần chính (PCA) cũng xác định COD, BOD₅, TSS, DO, N_NH₄⁺ và Coliform là các thông số có mức đóng góp lớn vào sự biến động chất lượng nước, trong khi N_NO₂⁻, N_NO₃⁻ và P_PO₄³⁻ thể hiện vai trò rõ rệt hơn trong mùa mưa. Mặc dù chỉ số WQI tại phần lớn các vị trí được xếp loại tốt nhưng một số thông số ô nhiễm vẫn vượt quy chuẩn, cho thấy cần kết hợp WQI với việc phân tích từng thông số để đánh giá đầy đủ hiện trạng chất lượng nước. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý và bảo vệ chất lượng nước mặt tại khu vực nghiên cứu.